Wie wat moet bewijzen
De hoofdregel kent uitzonderingen. Bij een bedrijfsongeval moet de werkgever aantonen dat hij aan zijn zorgplicht heeft voldaan. Bij een consumentenkoop wordt een gebrek dat binnen een jaar na levering optreedt vermoed al bij levering aanwezig te zijn geweest. Bij een ontslag op staande voet ligt de bewijslast van de dringende reden bij de werkgever.
Rechters kunnen de bewijslast ook verschuiven als de ene partij over informatie beschikt die de andere onmogelijk kan hebben. Wie een administratie beheert en die niet overlegt, loopt het risico dat de rechter daaraan gevolgen verbindt.
Welk bewijs telt
Het Nederlandse burgerlijk procesrecht kent vrije bewijslevering: alles mag als bewijs dienen, tenzij de wet anders bepaalt. Appberichten, e-mails, foto's met tijdstempel, verklaringen van getuigen, rapporten van deskundigen en boekhouding worden allemaal gebruikt.
Een onderhandse akte heeft dwingende bewijskracht tussen partijen voor wat erin is verklaard; tegenbewijs is toegestaan. Bij een authentieke akte, opgemaakt door een notaris of ambtenaar, is de lat hoger. Heimelijk opgenomen gesprekken zijn niet zonder meer onbruikbaar in een civiele zaak, al weegt de rechter de manier van verkrijgen mee.
Hoe bewijs verloren gaat
Bewijs verdwijnt op voorspelbare manieren. Berichten worden gewist bij het wisselen van telefoon, e-mailaccounts van werk gaan dicht bij vertrek, camerabeelden worden na enkele weken overschreven, en herstelwerkzaamheden maken de oorspronkelijke situatie onvindbaar.
Wie een conflict ziet aankomen, legt de situatie vast voordat er iets verandert: exporteer gesprekken, maak schermafdrukken met datum, vraag beelden tijdig op en laat schade beoordelen vóór herstel. Bij een dreigend geschil kan een voorlopig getuigenverhoor of een voorlopig deskundigenbericht worden gevraagd, nog voordat er een procedure loopt.