De route langs bezwaar en beroep
De standaardroute is: besluit, bezwaar binnen zes weken bij het bestuursorgaan, beroep bij de rechtbank, hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State of bij een van de andere hoogste bestuursrechters. Bij besluiten die met de uitgebreide voorbereidingsprocedure tot stand komen, vervalt de bezwaarfase en wordt eerst een zienswijze ingediend tegen het ontwerpbesluit.
Wie geen zienswijze indient, kan later in beroep in beginsel niet alsnog opkomen tegen dat besluit. Dat maakt de ontwerpfase bij bestemmingsplannen en omgevingsvergunningen bepalend.
Handhaving en dwangsom
Een bestuursorgaan heeft in beginsel een beginselplicht tot handhaving bij een overtreding. Wie last heeft van een illegale situatie kan daarom een handhavingsverzoek indienen; de weigering daarop is een besluit waartegen bezwaar openstaat.
Aan de andere kant staat degene die een last onder dwangsom of bestuursdwang ontvangt. Daar zijn drie verweren gebruikelijk: er is geen overtreding, er is concreet zicht op legalisatie, of handhaven is onevenredig. Verder is de begunstigingstermijn vaak te kort om het gevraagde daadwerkelijk uit te voeren; verlenging vragen is dan een reële stap.
De voorlopige voorziening
Bezwaar en beroep schorsen het besluit niet. Wordt er gebouwd op basis van een vergunning waartegen bezwaar loopt, dan kan die bouw gewoon doorgaan. Om dat te voorkomen wordt een voorlopige voorziening gevraagd bij de voorzieningenrechter, gekoppeld aan het lopende bezwaar of beroep.
De voorzieningenrechter weegt de belangen en maakt een voorlopig oordeel over de rechtmatigheid. Bij spoed kan die procedure binnen enkele weken worden behandeld, soms sneller.
Veelgestelde vragen
Wie is belanghebbende bij een omgevingsvergunning?
Degene wiens belang rechtstreeks bij het besluit is betrokken. Bij bouwplannen wordt gekeken naar zicht, afstand en de ruimtelijke uitstraling. Wie het bouwwerk niet kan zien en er geen hinder van ondervindt, wordt in de regel niet als belanghebbende aangemerkt.
Wat als het bestuursorgaan niet beslist?
Na afloop van de beslistermijn kan een ingebrekestelling worden gestuurd. Blijft een beslissing daarna twee weken uit, dan gaat een dwangsom lopen en staat rechtstreeks beroep bij de rechtbank open wegens niet tijdig beslissen.
Is een advocaat verplicht?
Nee. In bestuursrechtelijke procedures mag iemand zelf procederen of zich laten bijstaan door een gemachtigde. Bij handhavingszaken en complexe omgevingsrechtelijke dossiers weegt de kennis van het procesrecht wel zwaar.