Aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen
Een erfgenaam heeft drie keuzes. Zuiver aanvaarden betekent aansprakelijkheid voor de schulden, ook met eigen vermogen. Beneficiair aanvaarden beperkt de aansprakelijkheid tot wat de nalatenschap waard is, maar verplicht tot een wettelijke vereffening met formele stappen. Verwerpen betekent geen erfgenaam meer zijn; het erfdeel gaat dan naar de volgende in lijn, wat ongemerkt bij kinderen terecht kan komen.
De keuze wordt vastgelegd bij de griffie van de rechtbank. Wie zich vóór die keuze als erfgenaam gedraagt, kan geacht worden zuiver te hebben aanvaard. Praktische handelingen zoals het regelen van de uitvaart of het opzeggen van abonnementen leiden daar in beginsel niet toe, maar het meenemen van goederen van waarde wel.
De legitieme portie bij onterving
Een kind kan worden onterfd, maar houdt recht op de legitieme portie: de helft van wat het zonder testament zou hebben geërfd, uitgedrukt in geld en niet in goederen. Daarvoor is wel een beroep nodig. Doet het onterfde kind niets, dan gebeurt er niets.
Voor dat beroep geldt een termijn van vijf jaar na het overlijden. Andere erfgenamen kunnen het kind een redelijke termijn stellen om te kiezen, waarna het recht vervalt. Bij de berekening tellen schenkingen uit het verleden mee, wat betekent dat inzicht in de administratie van de laatste jaren vaak het echte strijdpunt is.
Vastgelopen verdelingen
Niemand is verplicht in een onverdeelde boedel te blijven. Weigert een erfgenaam mee te werken, dan kan de rechter de verdeling vaststellen. Bij een woning kan de rechter verkoop bevelen en een machtiging geven om namens de weigerende erfgenaam te tekenen.
Is er een executeur benoemd, dan beheert die de nalatenschap en moet die rekening en verantwoording afleggen. Blijft dat uit, dan kan ontslag van de executeur bij de kantonrechter worden gevraagd. Bij een langstlevendetestament hebben kinderen vaak een niet-opeisbare vordering; die wordt pas opeisbaar bij overlijden van de langstlevende of bij faillissement, tenzij het testament meer situaties noemt.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt de afwikkeling van een nalatenschap?
Een eenvoudige nalatenschap zonder conflicten is vaak binnen zes tot twaalf maanden afgewikkeld. Bij beneficiaire aanvaarding, onroerend goed of onderling conflict loopt dat op tot enkele jaren. De aangifte erfbelasting moet binnen acht maanden na overlijden binnen zijn; uitstel is aan te vragen.
Kan een testament worden aangetast?
Dat kan, maar zelden met succes. Aanvechten gebeurt meestal op de grond dat de erflater ten tijde van het opmaken niet in staat was zijn wil te bepalen, bijvoorbeeld bij gevorderde dementie. Dat vergt medische stukken uit die periode. Ook misbruik van omstandigheden en een vormfout zijn mogelijke gronden.
Mag een erfgenaam inzage in de bankafschriften eisen?
Erfgenamen treden in de rechten van de overledene en kunnen daarom bij de bank de historie opvragen. Bij een vermoeden van onttrekkingen kan daarnaast rekening en verantwoording worden gevraagd van degene die een volmacht had.