Het ouderschapsplan is verplicht
Ouders met minderjarige kinderen moeten bij het verzoek tot echtscheiding een ouderschapsplan meesturen. Dat geldt ook voor geregistreerd partners en voor samenwoners met gezamenlijk gezag. Zonder plan kan de rechtbank het verzoek niet-ontvankelijk verklaren, tenzij aannemelijk is dat overleg redelijkerwijs niet mogelijk was.
In het plan staan minimaal drie dingen: hoe de zorg en opvoeding verdeeld worden, hoe ouders elkaar informeren en raadplegen over belangrijke onderwerpen, en hoe de kosten van de kinderen worden gedragen. Een plan dat alleen dagen opsomt, houdt in de praktijk zelden stand; vakanties, feestdagen, halen en brengen, schoolkeuze en medische beslissingen leiden anders alsnog tot conflict.
Gezag, hoofdverblijf en zorgregeling
Deze drie worden vaak door elkaar gehaald. Gezag gaat over beslissen: school, medische behandeling, verhuizing, paspoort. Na een huwelijk houden beide ouders in beginsel het gezag, ook na de scheiding. Hoofdverblijf gaat over inschrijving in de basisregistratie personen en hangt samen met toeslagen en kinderbijslag. De zorgregeling gaat over de feitelijke verdeling van tijd.
Een kind van twaalf jaar of ouder wordt door de rechter in de gelegenheid gesteld zijn mening te geven. Rechtbanken nodigen ook jongere kinderen soms uit. Bij een verhuizing die de zorgregeling raakt, is toestemming van de andere gezagsouder nodig of vervangende toestemming van de rechter.
Woning, gemeenschap en pensioen
Wie na 1 januari 2018 is getrouwd zonder voorwaarden, zit in een beperkte gemeenschap: wat voor het huwelijk van één was en wat is geërfd of geschonken, valt er buiten. Wie eerder trouwde, zit in de algehele gemeenschap, tenzij er voorwaarden zijn gemaakt. Bij huwelijkse voorwaarden komt het aan op de tekst en op de vraag of er tijdens het huwelijk daadwerkelijk naar is gehandeld.
Voor de woning zijn er drie routes: verkopen en de over- of onderwaarde delen, één partner neemt de woning over met ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid door de bank, of het samen aanhouden voor een afgesproken periode. Ouderdomspensioen dat tijdens het huwelijk is opgebouwd, wordt verevend; de melding daarvan aan de pensioenuitvoerder luistert nauw qua termijn.
Veelgestelde vragen
Kan één advocaat beide partners bijstaan?
Bij een gezamenlijk verzoek kan één advocaat het verzoekschrift indienen namens beide partners. Dat werkt alleen als er geen inhoudelijk geschil is. Zodra er een conflict ontstaat, moet die advocaat zich terugtrekken en hebben beide partners een eigen advocaat nodig.
Wat als de andere ouder niet meewerkt aan het ouderschapsplan?
Dan kan het verzoek toch worden ingediend, met een toelichting waarom overleg niet is gelukt en wat er is geprobeerd. De rechtbank beoordeelt die toelichting en kan alsnog een regeling vaststellen, eventueel na een verwijzing naar een ouderschapsonderzoek.
Geldt hetzelfde voor samenwoners?
Voor de kinderen wel als er gezamenlijk gezag is: dan geldt de verplichting tot een ouderschapsplan ook. Voor het vermogen niet: samenwoners verdelen op basis van eigendom en van wat er in een samenlevingscontract staat, niet op basis van het huwelijksvermogensrecht.