In een bouwplaats, magazijn of technische werkplaats kunnen kwalitatieve werkschoenen essentieel zijn. Maar wie heeft de bevoegdheid om te bepalen welke schoenen vereist zijn? Moet de werknemer ze zelf aanschaffen, of ligt dat in de verantwoordelijkheid van de werkgever?
De belangrijkste vraag is: wie is verantwoordelijk voor veilige werkschoenen op het werk?
Het korte antwoord: als veiligheidsschoenen nodig zijn als persoonlijk beschermingsmiddel, moet de werkgever bepalen welke bescherming noodzakelijk is en de schoenen kosteloos beschikbaar stellen. De werknemer heeft vervolgens de verantwoordelijkheid om ze correct te dragen, te onderhouden en de instructies op te volgen.
Wanneer zijn werkschoenen een persoonlijk beschermingsmiddel?
Persoonlijke beschermingsmiddelen, vaak afgekort als PBM, beschermen werknemers tegen risico’s die niet voldoende op een andere manier kunnen worden weggenomen. Veiligheidsschoenen kunnen daaronder vallen wanneer bijvoorbeeld risico bestaat op vallende voorwerpen, scherpe materialen of andere gevaren voor de voeten.
Welke bescherming noodzakelijk is, moet blijken uit de risico-inventarisatie en -evaluatie, de RI&E. Daarin legt de werkgever vast welke risico’s werknemers tijdens hun werkzaamheden lopen en welke maatregelen nodig zijn. Als veiligheidsschoenen nodig zijn, moet ook duidelijk worden beschreven tegen welk gevaar ze beschermen.
| Verantwoordelijkheid | Werkgever | Werknemer |
|---|---|---|
| Risico’s beoordelen | Ja | Gevaren melden |
| Juiste PBM kiezen | Ja | Instructies volgen |
| Veiligheidsschoenen betalen | Ja, als PBM noodzakelijk is | Nee |
| Voorlichting geven | Ja | Meewerken aan instructie |
| Schoenen correct dragen | Toezicht houden | Ja |
| Slijtage of problemen melden | Controleren/vervangen | Ja |
Moet de werkgever veiligheidsschoenen betalen?
Wanneer veiligheidsschoenen voor het werk noodzakelijk zijn als persoonlijk beschermingsmiddel, mogen de kosten niet bij de werknemer worden neergelegd. Arboportaal stelt duidelijk dat de werkgever deze middelen kosteloos beschikbaar moet stellen.
De werkgever moet bovendien zorgen voor duidelijke instructies over het juiste gebruik, onderhoud en eventuele vervanging van het beschermingsmiddel.
Dat betekent overigens niet dat een werknemer zelf helemaal geen verantwoordelijkheid heeft. Werknemers moeten beschikbaar gestelde PBM’s correct gebruiken, opbergen en meewerken aan veiligheidsinstructies. Ook moeten zij gevaren die ze opmerken melden bij de werkgever.
Welke veiligheidsklasse heb je nodig?
Niet iedere werkomgeving vraagt om dezelfde schoenen. Welke schoenen voldoende bescherming bieden, hangt af van de werkzaamheden en de risico’s op de werkvloer.
Bij die beoordeling kan het helpen om eerst de verschillende veiligheidsnormeringen voor werkschoenen te bekijken. Zo heeft S1 andere eigenschappen dan S2 of S3. Werkschoenen.com omschrijft S3 als een combinatie van onder meer een beschermneus, antistatische eigenschappen, waterafstotend bovenmateriaal en een antiperforatie tussenzool.
In werkomgevingen met vocht, scherpe materialen of een verhoogd risico op zoolpenetratie kunnen bijvoorbeeld S3-werkschoenen passend zijn. De productcategorie bevat modellen met een veiligheidsneus en antiperforatie tussenzool.
De keuze voor S3 mag echter niet uitsluitend worden gemaakt omdat dit een veelgebruikte veiligheidsklasse is. De RI&E bepaalt welke bescherming werkelijk noodzakelijk is.
Wat als ondeugdelijk schoeisel tot letsel leidt?
Wanneer een werknemer letsel oploopt, wordt gekeken naar de omstandigheden van het ongeval en naar de genomen veiligheidsmaatregelen. Daarbij kan relevant zijn of de risico’s goed in de RI&E stonden, of passende veiligheidsschoenen beschikbaar waren en of werknemers voldoende instructie kregen.
Dat betekent niet automatisch dat bij ieder ongeval één partij aansprakelijk is. Civiele aansprakelijkheid hangt af van de concrete omstandigheden en wordt uiteindelijk juridisch beoordeeld.
Bij ernstige arbeidsongevallen geldt bovendien een meldplicht. Leidt een ongeval tot ziekenhuisopname, blijvend letsel of overlijden, dan moet de werkgever dit direct melden bij de Nederlandse Arbeidsinspectie.
Welke documenten zijn belangrijk na een arbeidsongeval?
Na een ongeval kunnen verschillende documenten relevant zijn. Denk aan:
- de RI&E en het bijbehorende plan van aanpak;
- instructies over persoonlijke beschermingsmiddelen;
- gegevens over de gebruikte veiligheidsschoenen;
- foto's van de werkplek en het schoeisel;
- verklaringen van betrokkenen en getuigen;
- medische informatie en gegevens over eventueel verzuim;
- de interne ongevallenregistratie en, indien van toepassing, de melding bij de Arbeidsinspectie.
Werkgevers moeten alle meldingsplichtige arbeidsongevallen én ongevallen met meer dan drie dagen verzuim registreren. Daarbij worden ten minste de datum en aard van het ongeval vastgelegd.
FAQ - Veelgestelde vragen
Moet een werknemer zelf veiligheidsschoenen kopen?
Niet wanneer de schoenen noodzakelijk zijn als persoonlijk beschermingsmiddel. In dat geval moet de werkgever ze kosteloos beschikbaar stellen.
Wie bepaalt welke werkschoenen nodig zijn?
De werkgever moet dit op basis van de risico’s en de RI&E bepalen.
Is S3 altijd verplicht op de bouw?
Nee. S3 kan in veel bouwsituaties passend zijn, maar de benodigde veiligheidsklasse hangt af van de specifieke risico’s.
Wat moet een werknemer zelf doen?
De werknemer moet de verstrekte bescherming correct gebruiken, instructies volgen en gevaren of problemen melden.
Veiligheid is een gedeelde verantwoordelijkheid
De werkgever heeft de hoofdverantwoordelijkheid voor een veilige werkplek. Dit omvat het beoordelen van risico's, het kiezen van de juiste bescherming en het gratis aanbieden van noodzakelijke veiligheidsschoenen.
De werknemer draagt daarna de verantwoordelijkheid om de schoenen correct te dragen en de veiligheidsvoorschriften na te leven. Door de diverse veiligheidsnormen voor werkschoenen zorgvuldig te vergelijken en bijvoorbeeld S3-werkschoenen te gebruiken, kan de gekozen bescherming beter inspelen op de daadwerkelijke risico's.